Մեզիալ կծվածք․ նշաններ, պատճառներ և բուժում
3 րոպե ընթերցում
Մեզիալ կծվածքը (պրոգենիա) անոմալիա է, որի դեպքում ստորին ծնոտն առաջ է դուրս եկած վերինի նկատմամբ, իսկ ստորին կտրիչները ծածկում են վերինները։ Սա ավելի քիչ տարածված խանգարում է, քան դիստալ կծվածքը․ տարբեր տվյալներով՝ այն հանդիպում է մարդկանց 12–15 %-ի մոտ։ Սակայն հենց մեզիալ կծվածքն է առավել հաճախ պահանջում համալիր մոտեցում, իսկ ծանր դեպքերում՝ վիրաբույժի մասնակցություն։ Պատմում ենք, թե ինչպես ճանաչել այն և ինչ հնարավորություններ ունեն տարբեր տարիքի պացիենտները։
Մեզիալ կծվածքի նշանները
Մեզիալ կծվածքը նկատելի է նույնիսկ ոչ մասնագետին․ կզակն առաջ է դուրս գալիս, պրոֆիլը «գոգավոր» է թվում, վերին շրթունքը՝ ներս ընկած, իսկ ստորինը՝ խոշոր։ Ատամները փակելիս ստորին կտրիչները կանգնում են վերինների առջևում (հակադարձ կտրիչային ծածկում) կամ կտրող եզրերը հանդիպում են «եզրով եզրի»։
Ֆունկցիոնալ դրսևորումները կարող են լինել հետևյալը․
- դժվարություններ սնունդը կծելիս և ծամելիս,
- խոսքի խանգարումներ, հատկապես սուլական հնչյունների արտասանության,
- առջևի ատամների արագացած մաշվածություն և գերբեռնվածություն,
- ցավեր, չխկոցներ և շարժումների սահմանափակում քունք-ստործնոտային հոդում,
- դեմքի համամասնությունների փոփոխություն, «ծանր» ստորին երրորդ։
Ինչու է առաջանում մեզիալ կծվածքը
Առաջատար դերը խաղում է ժառանգականությունը․ ստորին ծնոտի ավելցուկային աճը կամ վերինի թերզարգացումը հաճախ փոխանցվում են ընտանիքում։ Այլ պատճառների թվում են․
- ծնոտների զարգացման բնածին առանձնահատկություններ, այդ թվում՝ քիմքի ճեղքվածքից հետո,
- արհեստական կերակրում սխալ ընտրված ծծակով, երբ երեխան ստիպված է ստորին ծնոտն առաջ մղել,
- բերանային շնչառություն և լեզվի ցածր դիրք,
- վերին ծնոտի կաթնատամների վաղ կորուստ,
- վնասակար սովորություններ՝ վերին շրթունքը ծծելը, ծնոտն առաջ մղելը,
- մեծացած նշիկներ, որոնց պատճառով լեզուն առաջ է տեղաշարժվում։
Ինչպես է դրվում ախտորոշումը
Մեզիալ կծվածքը լինում է ատամնաալվեոլային (խնդիրն ատամների դիրքի մեջ է) և կմախքային (խնդիրը ծնոտների չափի կամ դիրքի մեջ է)։ Ձևից ուղղակիորեն կախված է բուժման պլանը, ուստի ախտորոշումը ներառում է․
- կլինիկական զննում և ֆունկցիոնալ փորձեր․ բժիշկը գնահատում է՝ արդյոք պացիենտը կարող է ստորին ծնոտը հետ տեղաշարժել մինչև նորմալ փակում,
- դեմքի և ատամնաշարերի ֆոտոարձանագրություն,
- ատամնաշարերի 3D սկանավորում և մոդելների վերլուծություն,
- ռենտգենաբանական հետազոտություններ՝ պանորամային պատկեր, կողային տելեռենտգենոգրամ և համակարգչային տոմոգրաֆիա՝ ծնոտների դիրքը հաշվարկելու համար։
Բուժումը տարբեր տարիքում
Երեխաներ 3-ից 12 տարեկան
Ամենաբարենպաստ շրջանն է․ ծնոտներն աճում են, և աճը կարելի է ուղղորդել։ Կիրառվում են շարժական ֆունկցիոնալ ապարատներ, պտուտակով թիթեղներ վերին ծնոտն ընդլայնելու համար, դիմային դիմակներ, որոնք խթանում են վերին ծնոտի աճն առաջ։ Զուգահեռաբար վերացվում են պատճառները՝ վերականգնվում է քթային շնչառությունը, երեխան կտրվում է վնասակար սովորություններից, անհրաժեշտության դեպքում ներգրավվում է լոգոպեդ։
Դեռահասներ
Ակտիվ աճի շրջանում կիրառվում են բրեկետ-համակարգեր կամ ալայներներ՝ միջծնոտային էլաստիկների հետ զուգակցված։ Բժիշկն օգտագործում է ծնոտների մնացորդային աճը՝ առանց վիրահատության ճիշտ հարաբերակցության հասնելու համար։
Մեծահասակներ
Եթե խնդիրն ատամների դիրքի մեջ է, մեզիալ կծվածքն ուղղում են բրեկետներով կամ ալայներներով։ Կապաների ժամանակակից համակարգերն ի վիճակի են լուծել կտրիչների հակադարձ ծածկումով շատ դեպքեր։ Արտահայտված կմախքային ձևի դեպքում ատամների տեղաշարժը միայն քողարկում է խնդիրը, ուստի օպտիմալ է դառնում համակցված օրթոդոնտիկ-վիրաբուժական բուժումը․ օրթոդոնտը պատրաստում է ատամնաշարերը, վիրաբույժն ուղղում է ծնոտների դիրքը, այնուհետև օրթոդոնտն ավարտում է աշխատանքը։
Կանխատեսում և ռետենցիա
Ժամանակին սկսված բուժման դեպքում հաջողվում է վերականգնել ծամելու և խոսքի գործառույթը և կարգավորել պրոֆիլը։ Ակտիվ փուլը միջինում տևում է մեկուկեսից երեք տարի՝ կախված բարդությունից, որից հետո պարտադիր սկսվում է ռետենցիոն շրջանը․ ռետեյները պահում են ատամները նոր դիրքում և թույլ չեն տալիս կծվածքին վերադառնալ սկզբնական վիճակին։
Մեզիալ կծվածքը դատավճիռ չէ, բայց այն դեպքն է, երբ հատկապես կարևոր է չհետաձգել մասնագետի այցը։ Երևանի iOrtho-ի օրթոդոնտը կանցկացնի ախտորոշում և կառաջարկի պլան՝ հաշվի առնելով տարիքը, անոմալիայի ձևը և ձեր սպասումները։
